Herb
Przedstawia złotš koronę i w tym samym kolorze dwie litery CK (Civitas Kielcensis) na czerwonej tarczy. Został on nadany miastu w 1493 roku przez Fryderyka Jagiellończyka, biskupa krakowskiego.

Historia
Osada nad Silnicš powstała w XI stuleciu i od tego czasu aż do XVIII wieku Kielce były własnoœciš prywatnš biskupów krakowskich. Brak jest dokładnej daty nadania praw miejskich. Dynamiczny rozwój Kielce przeżywajš w XVI i XVII wieku, jest to zwišzane z eksploatacjš i przerobem rud miedzi, żelaza i ołowiu. W 1816 roku Stanisław Staszic zakłada w Kielcach Dyrekcję Głównš Górniczš i Szkołę Akademiczno-Górniczš - pierwszš w kraju wyższš uczelnię technicznš. Najstarszym zakładem przemysłowym miasta jest Kielecka Fabryka Pomp "Białogon", której poprzedniczkš była Huta "Aleksandra" założona w 1817 roku. Równie bogate sš tradycje Fabryki Samochodów Specjalizowanych "SHL" kontynuujšcej tradycje Huty Ludwików. NSK "Iskra" produkujšca łożyska toczne i œwiece zapłonowe, to dawna fabryka broni "Granat".

Oœrodek akademicki
Kielce sš siedzibš siedmiu wyższych uczelni: Politechniki Œwiętokrzyskiej z wydziałami: budownictwa lšdowego,elektromechaniki i automatyki oraz mechanicznym; Wyższej Szkoły Pedagogicznej kształcšcej na wydziałach: humanistycznym, matematyczno-przyrodniczym, pedagogicznym oraz administracji i zarzšdzania; Wyższa Szkoła Handlowa kształci studentów w dziedzinie zarzšdzania i marketingu; Wyższe Seminarium Duchowne to najstarsza kielecka uczelnia powołana do życia w 1726 roku. Najmłodsze uczelnie to: Wyższa Szkoła Umiejętnoœci, Wszechnica Œwiętokrzyska i Wyższa Szkoła Ekonomii i Administracji.

Zabytki i miejsca, które warto zobaczyć

Pałac biskupów krakowskich. Wzniesiony w latach 1637-41 przez biskupa krakowskiego Jakuba Zadzika. Zarówno w architekturze jak i elementach dekoracyjnych fundator zastosował zasadę troistoœci, ponad trójarkadowš loggiš wejœciowš znajdujš się trzy kartusze z herbami: Korab - fundatora, orzeł Wazów - królewski, Trzy Korony - kapituły krakowskiej. Trzy ogromne okna podzielone sš na kwatery - trzy poziomo i trzy pionowo, również po bokach rozmieszczono po trzy okna, a na dachu znajdujš się trzy lukarny. W przyziemiach pałacu znajdowały się dawniej pomieszczenia administracyjne i gospodarcze, na piętrze pokoje mieszkalne i sale reprezentacyjne. W roku 1789 uchwałš Sejmu Czteroletniego dobra biskupie wraz z pałacem przeszły na własnoœć państwa. Od 1816 roku w północnym skrzydle pałacu mieœciła się Dyrekcja Główna Górnicza i Szkoła Akademiczno - Górnicza. W czasie I wojny œwiatowej po wkroczeniu I kompanii kadrowej do Kielc była tam kwatera sztabu Józefa Piłsudskiego - upamiętnia to tablica w loggi wejœciowej. W okresie międzywojennym i po II wojnie œwiatowej pałac był siedzibš wojewódzkich władz administracyjnych. Obecnie mieœci się w nim Muzeum Narodowe, w którym prezentuje się między innymi zabytkowe wnętrza i galerię malarstwa polskiego. Na tyłach pałacu, na wzgórzu zamkowym znajduje się płyta poœwięcona Tadeuszowi Koœciuszce, która pierwotnie znajdowała się na dzwonnicy katedralnej. Po zniszczeniach wojennych odnaleziona i zrekonstruowana posadowiona została w obecnym miejscu w 1970 r. Nieco dalej "ródło Biruty" z rzeŸbš Ryszarda Wojciechowskiego "Przysięga wiernoœci".

Bazylika katedralna. Pierwotny romański koœciół kolegiacki wzniesiony został w 1171 roku z fundacji biskupa krakowskiego Gedeona. Liczne przeróbki i rozbudowy nadały koœciołowi charakter budowli wczesnobarokowej. Na północnej œcianie œwištyni znajduje się kamienna tablica pełnišca rolę elementarza i wzorca miar długoœci. Wyposażenie wnętrza pochodzi z XVIII wieku i ma charakter póŸnobarokowy i rokokowy. W północnej nawie znajduje się rzeŸba Matki Boskiej z Dziecištkiem wykonana z bryły rudy ołowiu - galeny. Ołtarz główny z 1728 roku wykonany został przez Antoniego Fršczkiewicza, zaœ obraz "Wniebowzięcie Matki Boskiej" namalował Szymon Czechowicz. W bazylice katedralnej znajduje się skarbiec udostępniony do zwiedzania, w którym zgromadzono cenne zabytki sztuki sakralnej. Obok koœcioła znajduje się płyta nagrobna poœwięcona pamięci Wojciecha Głowackiego (Bartosa), który zmarł w Kielcach po bitwie pod Racławicami. W pobliżu œwištyni znajdujš się dwa pomniki: papieża Jana Pawła II - od południowej strony i księdza Jerzego Popiełuszki na północ od katedry. Muzeum Lat Szkolnych Stefana Żeromskiego W pobliżu wzgórza zamkowego, na którym wznoszš się pałac biskupi i katedra, znajduje się budynek dawnego gimnazjum, do którego uczęszczali: Stefan Żeromski, Adolf Dygasiński, Bolesław Prus. W budynku tym obecnie mieœci się Muzeum Lat Szkolnych Stefana Żeromskiego.

Dom Laszczyków. Przy ulicy Jana Pawła II, naprzeciwko Muzeum Lat Szkolnych Stefana Żeromskiego, znajduje się XVIII-wieczny dworek modrzewiowy, w którym aktualnie mieœci się dyrekcja Muzeum Wsi Kieleckiej, organizowane sš tu także wystawy czasowe tej placówki.

Pałacyk Zielińskiego. Pomiędzy parkiem a ul. Zamkowš usytuowany jest pałacyk Zielińskiego, będšcy niegdyœ folwarkiem biskupim i mieszkaniem straży pałacowej. W latach 1847-58 był w użytkowaniu Tomasza Zielińskiego, naczelnika powiatu kieleckiego, który rozbudował go znacznie i zgromadził w nim kolekcję malarskš, rzeŸby i militariów. W ogrodzie posesji zachował się słup pamištkowy poœwięcony artystom i budowniczym XIX w. Aktualnie znajduje się tu Dom Œrodowisk Twórczych. W parku, przy głównej alejce popiersie Stanisława Staszica z 1906 r. i na placyku w pobliżu stawu, Stefana Żeromskiego. Muzeum Pamięci Narodowej w dawnym więzieniu kieleckim ul. Zamkowa 3.

Ulica Sienkiewicza. To centrum handlowe miasta. Na dużym odcinku wyłšczona jest z ruchu kołowego, stanowišc deptak spacerowy. Przy ulicy Sienkiewicza znajduje się kilka obiektów zabytkowych godnych uwagi:
• pod nr 1 koœciół polsko - katolicki wzniesiony w 1835 r. jako koœciół ewangelicko - augsburski, z którego korzystali specjaliœci sprowadzeni przez Stanisława Staszica z Saksonii;
pod nr 8 budynek pierwszej elementarnej szkoły w Kielcach założonej przez Stanisława Staszica;
• nr 10/12 oraz 7 i 9 tzw. Sienkiewiczowska Dzielnica Mieszkaniowa. Na budynkach wzniesionych w latach 1954-55 wykonano technikš sgraffito portrety pisarzy zwišzanych z kielecczyznš: Mikołaja Reja, Jana Kochanowskiego, Henryka Sienkiewicza i Stefana Żeromskiego;
• nr 23 hotel Bristol, budynek wzniesiony w 1902 roku mieszczšcy najlepszy na ówczesne czasy hotel w Kielcach;
• nr 32 Teatr im. Stefana Żeromskiego, wczeœniej w budynku była restauracja, hotel i sala teatralna, od 1947 roku mieœci się tu teatr;
• nr 31 dawny hotel Wersal mieszczšcy obecnie na parterze Pizza Hut, a na piętrach sklepy;
• nr 47 budynek dawnego Towarzystwa Kredytu.

Rynek. Stanowi centrum œredniowiecznego założenia miejskiego. Na uwagę zasługuje budynek z podcieniami w południowej pierzei, tak zwana Kamienica Sołtyków z XVIII wieku z herbem fundatora na fasadzie. Po przeciwległej stronie znajduje się kamienica z XVIII wieku także z podcieniami, w której prezentowane sš wystawy Muzeum Narodowego w Kielcach: "Przyroda Kielecczyzny", "Współczesna sztuka ludowa Kielecczyzny" i ekspozycje czasowe. W południowym narożniku Rynku, na poczštku ul. œw. Leonarda, na œcianie domu znajduje się tablica, a na końcu tej samej ulicy obelisk upamiętniajšcy pobyt Tadeusza Koœciuszki w Kielcach w 1794 roku. W pobliżu Rynku, w kierunku północnym znajduje się budynek dawnej synagogi, w którym mieœci się obecnie Wojewódzkie Archiwum Państwowe, a nieco dalej gmach Urzędu Wojewódzkiego w Kielcach.

Koœciół œw. Wojciecha. Obiekt z XVIII wieku wzniesiony na miejscu pierwszego modrzewiowego koœcioła z końca XI w. W ołtarzach obrazy Jana Styki, który w latach 1886-99 mieszkał w Kielcach. Muzeum Zabawkarstwa ul. Koœciuszki 11. W muzeum zgromadzono kilka tysięcy eksponatów z całego œwiata.

Wzgórze Kadzielnia. Zbudowane ze skał wapiennych przez długie lata było miejscem pozyskiwania tego surowca. Ze względu na występujšce tu zjawiska krasowe, między innymi liczne jaskinie, w częœci niewyeksploatowanej przez kamieniołom, utworzono rezerwat przyrody. Na terenie Kadzielni jest 26 jaskiń z czego 15 w Skałce Geologów, najwyższym miejscu wzgórza, a 10 w œcianie wschodniej wyrobiska. Po całkowitym zaprzestaniu eksploatacji wapienia obiekt zagospodarowano dla celów rekreacyjno - wypoczynkowych. Między innymi wybudowano amfiteatr na ok. 5000 miejsc. Charakterystycznym elementem Kadzielni jest pomnik Bojowników o Narodowe i Społeczne Wyzwolenie odsłonięty w 1979 roku. Liczne alejki i punkty widokowe pozwalajš poznać piękno tego obiektu i panoramę miasta rozpoœcierajšcš się wokół. W pobliżu Kadzielni przy zbiegu ulic Œciegiennego i Legionów znajduje się Wojewódzki Dom Kultury zbudowany w 1935 roku jako Gmach Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego im. Marszałka J. Piłsudskiego. Na skwerze przed tym budynkiem Pomnik Czynu Legionowego odbudowany w 1991 roku - pierwotny pomnik odsłonięty był 2 paŸdziernika 1938 r.

Wzgórze Karczówka. Karczówka była w przeszłoœci miejscem pozyskiwania rudy ołowiu - galeny, pozostałoœciš po działalnoœci górniczej sš zapadłoœci terenowe tzw. szpary.Na szczycie Karczówki znajduje się koœciół i klasztor z XVII wieku ufundowany przez biskupa krakowskiego Marcina Szyszkowskiego. W koœcielnej kaplicy figura œw. Barbary wykonana z bryły galeny. Zbocze Karczówki jest znakomitym punktem widokowym na Kielce i Góry Œwiętokrzyskie. Widać z tego miejsca między innymi: pasmo Masłowskie, Łysogóry z Łysicš, górę Telegraf z charakterystycznym masztem. Ze względu na walory przyrodnicze i widokowe teren wzniesienia o pow. 27,29 ha został uznany za rezerwat przyrody.

Rezerwat Skalny im. Jana Czarnockiego. Rezerwat znajduje się w dzielnicy Œlichowice. W rezerwacie zachowany został profil geologiczny z obalonym fałdem skalnym obrazujšcy procesy tektoniczne. Fałd ten powstał pod wpływem sił działajšcych z północy, a miało to miejsce pod koniec ery peleozoicznej, kiedy to cały obszar Gór Œwiętokrzyskich został wydŸwignięty i silnie pofałdowany. Muzeum Zbiorów Geologicznych ul. Zgoda 21 Muzeum mieœci się w Państwowym Instytucie Geologicznym. Góra Telegraf Ze szczytu panorama miasta. W okresie zimowym na stoku północnym czynny orczykowy wycišg narciarski o długoœci ok. 450 m. Przechodzi tędy szlak turystyczny koloru niebieskiego z Chęcin do Łagowa.

Stadion Leœny. Dojazd autobusem miejskim nr 4. W okresie międzywojennym były to nieużytki, na których po zalesieniu wybudowano tor jeŸdziecki, strzelnicę, basen, a na stokach góry Pierœcienicy pierwszš skocznię narciarskš. Aktualnie jest to teren niedzielnych spacerów, w okresie zimowym funkcjonuje orczykowy wycišg narciarski o długoœci ok. 450 metrów, ze szczytu wzniesienia ładna panorama miasta. Obok kolejna już skocznia narciarska. W czasie II wojny œwiatowej było to miejsce masowych egzekucji, upamiętnia ten fakt pomnik .

Rezerwat Biesak - Białogon. Najkrótsza trasa do rezerwatu prowadzi od przystanku komunikacji miejskiej w Białogonie obok siedziby Agromy. Jest to rezerwat przyrody nieożywionej o pow. 13,08 ha i obejmuje on dawny kamieniołom wraz z otaczajšcym go lasem. W kamieniołomie odsłaniajš się mułowce kwarcowe i piaskowce kwarcytowe szare (skały kambru dolnego) oraz piaskowce z wkładkami iłów i mułowców. W œcianach kamieniołomu widać systemy uskoków podłużnych i poprzecznych. Kamieniołom częœciowo zalany wodš co podnosi jego walory krajobrazowe.

Rezerwat Wietrznia im. Zbigniewa Rubinowskiego. To najmłodszy rezerwat na terenie Kielc - został utworzony w listopadzie 1999 roku. Obejmuje on teren byłego kamieniołomu wapienia, jednego z największych w regionie œwiętokrzyskim, w którym odsłaniajš się profile wapieni dewońskich. Na terenie rezerwatu znajduje się stanowisko bogatych i dobrze zachowanych skamieniałoœci fauny dewońskiej. Jest tu 5 schronisk i jaskiń nieudostępnionych do zwiedzania. Powierzchnia rezerwatu wynosi 17,95 ha. Rezerwat Wietrznia znajduje się w widłach ulic: Tarnowskiej i Wojska Polskiego.

Projekt i wykonanie: Andrzej Paszkowski - tel. (502) 33 88 20